Frankowicze bardziej czekaj\u0105 na orzeczenie Trybuna\u0142u Sprawiedliwo\u015bci Unii Europejskiej ni\u017c na dzia\u0142ania pos\u0142\u00f3w i ustaw\u0119 frankow\u0105 – uwa\u017ca Izabela D\u0105browska-Antoniak z Biura Rzecznika Finansowego. Jej zdaniem przekszta\u0142cenie kredyt\u00f3w walutowych na z\u0142otowe z oprocentowaniem opartym o stop\u0119 LIBOR to ma by\u0107 „w pewnym sensie kara” za zastosowanie niedozwolonych postanowie\u0144 umownych.<\/p>\n
S\u0105d Najwy\u017cszy w orzeczeniu wydanym 4 kwietnia stan\u0105\u0142 po stronie kredytobiorc\u00f3w. S\u0119dziowie stwierdzili, \u017ce po usuni\u0119ciu z umowy kredytowej uznanej za sprzeczn\u0105 z prawem klauzuli indeksacyjnej, zapis w umowie przestaje obowi\u0105zywa\u0107, <\/strong>kredyt jest w z\u0142otych, a rata b\u0119dzie obliczana w oparciu o mar\u017c\u0119 banku oraz stawk\u0119 LIBOR CHF.<\/p>\n W du\u017cym skr\u00f3cie: SN zamieni\u0142 kredyt walutowy na kredyt w z\u0142otych, przy czym zostawi\u0142 dotychczasowe oprocentowanie. Takie sytuacje mog\u0105 pojawia\u0107 si\u0119 cz\u0119\u015bciej po spodziewanym w najbli\u017cszym czasie wyroku Trybuna\u0142u Sprawiedliwo\u015bci Unii Europejskiej.<\/strong><\/p>\n O tym, co czeka frankowicz\u00f3w w najbli\u017cszym czasie, jakie konsekwencje ponios\u0105 banki i oraz jakie wnioski mog\u0105 wyci\u0105gn\u0105\u0107 s\u0119dziowie, rozmawiamy z Izabel\u0105 D\u0105browsk\u0105-Antoniak z Biura Rzecznika Finansowego. Krzysztof Krzykowski: Czy nale\u017cy chroni\u0107 banki przed negatywnymi skutkami potencjalnego orzeczenia TSUE oraz orzeczenia S\u0105du Najwy\u017cszego? Izabela D\u0105browska-Antoniak, Dyrektor Wydzia\u0142u Klienta Rynku Bankowo-Kapita\u0142owego w Biurze Rzecznika Finansowego:<\/strong> Po to powsta\u0142a dyrektywa 93\/13 EWG dotycz\u0105ca nieuczciwych warunk\u00f3w umownych, by pa\u0144stwa wypracowa\u0142y takie mechanizmy, kt\u00f3re b\u0119d\u0105 zabezpiecza\u0107 konsument\u00f3w i przywraca\u0107 r\u00f3wnowag\u0119 kontraktow\u0105, ale nie tylko. Celem tych mechanizm\u00f3w ma by\u0107 r\u00f3wnie\u017c skutek prewencyjny, by wyeliminowanie niedozwolonej klauzuli mia\u0142o walor odstraszaj\u0105cy na przysz\u0142o\u015b\u0107. Ten cel realizuje zasada usuwania niedozwolonych postanowie\u0144 z umowy z konsumentem – z pe\u0142nymi tego konsekwencjami.<\/p>\n Bardzo wa\u017cne w podej\u015bciu ochronnym do konsumenta i rozumieniu istoty niedozwolonych postanowie\u0144 umownych jest to, \u017ce „wygumkowanie” postanowienia umowy, kt\u00f3re jest niedozwolone, ma by\u0107 w pewnym sensie sankcj\u0105 dla przedsi\u0119biorcy. Nie mamy ocenia\u0107, czy przedsi\u0119biorca, r\u00f3wnie\u017c bank, mo\u017ce w takim przypadku straci\u0107. Bo je\u017celi traci, to tylko dlatego, \u017ce stosowa\u0142 niedozwolone postanowienie umowne i tak na to trzeba patrze\u0107. Zasady te s\u0105 jednakowe dla wszystkich przedsi\u0119biorc\u00f3w.<\/p>\n Banki na 60 miliard\u00f3w z\u0142otych oszacowa\u0142y koszt przekszta\u0142cenia kredyt\u00f3w frankowych w z\u0142ot\u00f3wkowe…<\/strong><\/p>\n W przypadku kredyt\u00f3w, tak\u017ce kredyt\u00f3w „frankowych”, je\u017celi bank stosuje niedozwolone postanowienia umowne, to musi liczy\u0107 si\u0119 z tym, \u017ce te postanowienia b\u0119d\u0105 zakwestionowane i trzeba b\u0119dzie wykonywa\u0107 umow\u0119 na podstawie pozosta\u0142ych jej warunk\u00f3w, w tym na podstawie zapis\u00f3w dotycz\u0105cych oprocentowania, kt\u00f3re mo\u017ce by\u0107 ujemne (przypadek LIBOR-u – red.). Tak systemowo nale\u017cy podchodzi\u0107 do problemu niedozwolonych postanowie\u0144 umownych. To ma by\u0107 w pewnym sensie kara dla przedsi\u0119biorcy za takie dzia\u0142ania.<\/p>\n Jaki wp\u0142yw b\u0119d\u0105 mia\u0142y wy\u017cej wymienione orzeczenia?<\/strong><\/p>\n Mam nadziej\u0119, \u017ce takie jednoznaczne wytyczne wp\u0142yn\u0105 przede wszystkim na ujednolicenie orzecznictwa w tej kwestii. Zapadaj\u0105 bardzo r\u00f3\u017cne rozstrzygni\u0119cia w kwestiach kredyt\u00f3w indeksowanych czy denominowanych, w r\u00f3\u017cny spos\u00f3b s\u0119dziowie podchodz\u0105 do stosowania dyrektywy 93\/13 dotycz\u0105cej klauzul niedozwolonych.<\/p>\n Mam nadziej\u0119, \u017ce konkluzje p\u0142yn\u0105ce na przyk\u0142ad z kwietniowego orzeczenia S\u0105du Najwy\u017cszego, z uchwa\u0142y S\u0105du Najwy\u017cszego (III CZP 29\/1 z 20 czerwca 2018 roku – red.) wydanej na wniosek Rzecznika Finansowego oraz z orzeczenia TSUE rozstrzygn\u0105 w\u0105tpliwo\u015bci, kt\u00f3re powsta\u0142y w sprawach b\u0119d\u0105cych w tej chwili w toku oraz tych na przysz\u0142o\u015b\u0107. B\u0119d\u0105 podpowiedz\u0105 dla s\u0119dzi\u00f3w orzekaj\u0105cych w tych sprawach i samych klient\u00f3w, kt\u00f3rzy decyduj\u0105 si\u0119 na s\u0105dow\u0105 batali\u0119.<\/p>\n <\/span><\/p>\n Czy opinia rzecznika generalnego TSUE co\u015b zmieni\u0142a?<\/strong><\/p>\n Analizuj\u0105c wydane ju\u017c orzeczenia s\u0105d\u00f3w dotycz\u0105ce klauzul w umowach kredyt\u00f3w indeksowanych czy denominowanych, mo\u017cna spotka\u0107 si\u0119 z rozwa\u017caniami, czy s\u0105d mo\u017ce zast\u0105pi\u0107 niedozwolone postanowienie jakim\u015b innym zapisem, tak\u017ce o charakterze og\u00f3lnym – na przyk\u0142ad zasady wsp\u00f3\u0142\u017cycia spo\u0142ecznego, zwyczaje et cetera. Opinia rzecznika, kt\u00f3ra mam nadzieje zostanie powielona w orzeczeniu Trybuna\u0142u Sprawiedliwo\u015bci Unii Europejskiej, m\u00f3wi o tym, \u017ce niedozwolona klauzula nie mo\u017ce by\u0107 zast\u0119powana w \u017caden spos\u00f3b.<\/p>\n Wyj\u0105tkiem jest, gdy wykre\u015blenie klauzul powodowa\u0142oby niewa\u017cno\u015b\u0107 ca\u0142ej umowy, a istnieje jaki\u015b przepis prawa w porz\u0105dku prawnym krajowym, kt\u00f3rym mo\u017cna by je zast\u0105pi\u0107 wprost. W Polsce w zasadzie nie mamy w systemie prawnym takich przepis\u00f3w dla um\u00f3w kredytowych. Tre\u015b\u0107 niedozwolonych postanowie\u0144 w umowach kredyt\u00f3w indeksowanych czy denominowanych w wi\u0119kszo\u015bci przypadk\u00f3w jest bardzo podobna i kwestionowanie tego nieuczciwego zapisu opiera si\u0119 o podobne podstawy.<\/p>\n Nie mamy w Polsce przepis\u00f3w prawa, kt\u00f3re da\u0142yby si\u0119 w prosty spos\u00f3b podstawi\u0107 w umow\u0119, by dalej j\u0105 realizowa\u0107 w oparciu o te przepisy. Nie dotyczy to jednak przepis\u00f3w prawa o charakterze og\u00f3lnym i „s\u0142uszno\u015bciowym”. Rzecznik TSUE powiedzia\u0142, \u017ce takiego zast\u0119powania zrobi\u0107 nie mo\u017cna.<\/p>\n Jak ocenia\u0107 skutki zawarcia umowy – czy z perspektywy momentu wniesienia pozwu, czy jednak dnia zawarcia umowy?<\/strong><\/p>\n Skutki stwierdzenia niedozwolonego postanowienia \u2013 korzystne lub niekorzystne dla konsumenta \u2013 zgodnie z wyra\u017con\u0105 przez Rzecznika TSUE opini\u0105 powinny by\u0107 przez s\u0105d rozwa\u017cane na dzie\u0144 rozstrzygania sprawy. Pami\u0119tajmy jednak o tym, \u017ce nieuczciwy charakter postanowienia oceniamy zawsze na dzie\u0144 zawarcia umowy. Niewa\u017cne, co si\u0119 dzieje potem.<\/p>\n Zdarza\u0142y si\u0119 takie sytuacje na rynku, \u017ce umowy by\u0142y aneksowane kilkukrotnie albo powsta\u0142a jaka\u015b regulacja prawna \u2013 u nas to by\u0142a ustawa antyspreadowa, kt\u00f3ra wprowadzi\u0142a mo\u017cliwo\u015b\u0107 sp\u0142aty kredyt\u00f3w indeksowanych lub denominowanych bezpo\u015brednio w walucie obcej. S\u0119dziowie, sugeruj\u0105c si\u0119 t\u0105 regulacj\u0105, stwierdzali, \u017ce skoro taka mo\u017cliwo\u015b\u0107 zosta\u0142a otworzona dla konsument\u00f3w, to nie mamy podstaw do oceny niedozwolonego postanowienia umownego, bo klient ma mo\u017cliwo\u015b\u0107 sp\u0142aty kredytu bezpo\u015brednio w walucie i nie ma problemu ze spreadem.<\/p>\n To przeczy\u0142o sensowi i intencji przepis\u00f3w reguluj\u0105cych niedozwolone postanowienia umowne, w tym dyrektywie 93\/13. S\u0119dziowie pomijali w ten spos\u00f3b ten etap, kt\u00f3ry by\u0142 wcze\u015bniej przed aneksem albo okres, gdy klient nie mia\u0142 prawa i mo\u017cliwo\u015bci wp\u0142acania rat w walucie obcej i nie rozwa\u017cali istoty zaproponowania konsumentowi umowy z niedozwolonym postanowieniem umownym. S\u0105d zatem powinien ocenia\u0107 klauzule z chwili zawarcia umowy.<\/p>\n Co to oznacza dla kredytobiorc\u00f3w?<\/strong><\/p>\n Je\u017celi zostanie wydany korzystny dla konsumenta wyrok, to uzyska on zwrot nadp\u0142aconych \u015brodk\u00f3w, liczony od dnia zaci\u0105gni\u0119cia kredytu, kt\u00f3re zosta\u0142y naliczone w oparciu o niedozwolone postanowienia umowne. I po drugie, b\u0119dzie m\u00f3g\u0142 sp\u0142aca\u0107 na korzystniejszych warunkach umow\u0119 lub si\u0119 z niej po prostu uwolni\u0107. Bo to jest najwi\u0119kszy problem w przypadku tego typu kredyt\u00f3w. Klientom bardzo trudno jest si\u0119 uwolni\u0107 od tych um\u00f3w.<\/p>\n W tej chwili, jakby kto\u015b chcia\u0142 sp\u0142aci\u0107 taki kredyt, to cz\u0119sto nawet warto\u015b\u0107 mieszkania nie by\u0142aby w stanie pokry\u0107 r\u00f3\u017cnicy salda kredytu, kt\u00f3re bardzo wzros\u0142o z powodu zmiany ceny waluty. I to pomimo wielu lat sp\u0142acania kredytu. Na problem indeksowania i denominowania walut trzeba spojrze\u0107 przez pryzmat ruchomej warto\u015bci kredytu. W zale\u017cno\u015bci od tego, jaka jest cena waluty, to saldo do sp\u0142aty kredytu si\u0119 zmienia. I to jest tak naprawd\u0119 najwi\u0119kszy b\u00f3l i problem, patrz\u0105c od strony klienta.<\/p>\n A co z argumentem bank\u00f3w, \u017ce kredyty w z\u0142ot\u00f3wkach ze stawk\u0105 LIBOR nie s\u0105 dostosowane do reali\u00f3w ekonomicznych?<\/strong><\/p>\n Na to pytanie w\u0142a\u015bnie odpowiadaj\u0105 omawiane orzeczenia i opinia Rzecznika TSUE. Konsument jest s\u0142absz\u0105 stron\u0105 sporu i ma narzucany z g\u00f3ry jaki\u015b wzorzec umowy. Nie negocjuje go – dostaje gotow\u0105 umow\u0119. W niewielkim stopniu lub wcale nie mo\u017ce wp\u0142yn\u0105\u0107 na zmian\u0119 zaproponowanych mu postanowie\u0144. Druga strona po prostu co\u015b mu narzuca.<\/p>\n Ustawodawca unijny, a za nim nasz ustawodawca, podj\u0105\u0142 decyzj\u0119 – chronimy stron\u0119 s\u0142absz\u0105, chronimy konsumenta. Je\u017celi uprawniony organ ocenia, \u017ce dane postanowienie jest niedozwolone, to wyrzucamy je z umowy. Je\u017celi umow\u0119 da si\u0119 wykonywa\u0107 dalej, to ma by\u0107 wykonywana. Innymi s\u0142owy nie oceniamy ekonomii przedsi\u0119biorcy, tylko mo\u017cliwo\u015b\u0107 wykonywania dalej umowy po wyeliminowaniu z niej niedozwolonych postanowie\u0144.<\/p>\n Nawet ze stawk\u0105 dla innej waluty?<\/strong><\/p>\n W sytuacji kredyt\u00f3w „frankowych” kwestionowane s\u0105 zapisy dotycz\u0105ce przeliczania kwoty wyp\u0142aty kredytu lub sp\u0142acanych rat z waluty obcej na walut\u0119 polsk\u0105, czyli odniesienie do sposobu ustalania warto\u015bci kredytu czy raty na podstawie ceny obcej waluty. Natomiast LIBOR jako wska\u017anik, w oparciu o kt\u00f3ry nast\u0119puj\u0105 zmiany oprocentowania wykorzystywany na przyk\u0142ad w „kredytach frankowych” u\u017cywany jest w tych postanowieniach umowy, kt\u00f3re dotycz\u0105 tylko samej zmiany oprocentowania kredytu. Chodzi o cykliczne aktualizowanie i zmian\u0119 co jaki\u015b czas oprocentowania kredytu.<\/p>\n Przyk\u0142adowo w umowie mamy zapis, \u017ce zmiana oprocentowania b\u0119dzie nast\u0119powa\u0107 jak w okresie trzech miesi\u0119cy wzro\u015bnie lub spadnie okre\u015blony wska\u017anik LIBOR – odpowiednio wzro\u015bnie lub spadnie oprocentowanie kredytu. I jak popatrzymy na to w taki spos\u00f3b, \u017ce „wygumkujemy” z umowy postanowienia, kt\u00f3re dotycz\u0105 samej kwestii przewalutowania, to zapisy umowy dotycz\u0105ce zmiany oprocentowania zmiany oprocentowania tego nie dotycz\u0105. S\u0105d jedynie musi oceni\u0107, czy dan\u0105 umow\u0119 da si\u0119 nadal wykonywa\u0107, ale nie ze wzgl\u0119du na pozostawienie LIBOR-u, a ze wzgl\u0119du na usuni\u0119cie postanowie\u0144 dotycz\u0105cych przewalutowania.<\/p>\n Czy s\u0119dziowie mog\u0105 inaczej traktowa\u0107 kredyty indeksowane ni\u017c denominowane?<\/strong><\/p>\n Kredyty denominowane lub indeksowane zasadniczo maj\u0105 bardzo podobny kwestionowany mechanizm, kt\u00f3ry wi\u0105\u017ce si\u0119 ze zmian\u0105 waluty kredytu z polskiej na walut\u0119 obc\u0105. R\u00f3\u017cni je moment, w kt\u00f3rym do tego przewalutowania dochodzi oraz to, \u017ce w kredycie denominowanym ustalona w umowie kwota kredytu okre\u015blona jest w walucie obcej, a nie w z\u0142ot\u00f3wkach. Mo\u017cna zatem powiedzie\u0107, \u017ce z punktu widzenia konkluzji wynikaj\u0105cych z orzeczenia TSUE lub orzeczenia S\u0105du Najwy\u017cszego nie ma to wi\u0119kszego znaczenia.<\/p>\n Natomiast jaka b\u0119dzie konsekwencja stwierdzenia niedozwolonego postanowienia umownego w umowie kredytu indeksowanego a w umowie kredytu denominowanego, powinien ju\u017c w ka\u017cdej indywidualnej sprawie decydowa\u0107 s\u0105d. Bo cho\u0107 zapisy w obu tych kredytach s\u0105 podobne, to nie oznacza, \u017ce identyczne w ka\u017cdej podpisanej umowie. Mo\u017ce zdarzy\u0107 si\u0119 tak, \u017ce po usuni\u0119ciu klauzul, umowa nie b\u0119dzie mog\u0142a by\u0107 ju\u017c wykonywana i zostanie uniewa\u017cniona.<\/p>\n Ustawa frankowa jest jeszcze potrzebna? <\/strong><\/p>\n Ustawodawca zdecydowa\u0142 si\u0119 na poprawienie ustawy, kt\u00f3ra ma pomaga\u0107 w sp\u0142acie kredyt\u00f3w osobom w trudnej sytuacji finansowej. Ta ustawa w du\u017cej cz\u0119\u015bci dotyczy nie tylko os\u00f3b z kredytami walutowymi lub indeksowanymi, ale i tych ze z\u0142ot\u00f3wkowymi. Fundusz Konwersji, kt\u00f3ry ostatecznie zosta\u0142 usuni\u0119ty (przez Sejm, ustawa trafi jeszcze do Senatu – red.), mia\u0142 mobilizowa\u0107 banki, by stara\u0142y si\u0119 porozumie\u0107 z klientami w sprawie przewalutowania kredyt\u00f3w walutowych lub indeksowanych, denominowanych.<\/p>\n Czy wprowadzone zmiany b\u0119d\u0105 dzia\u0142a\u0107 i odnios\u0105 realny skutek?<\/strong><\/p>\n Trudno stwierdzi\u0107. Sama widz\u0119, \u017ce sytuacja niekt\u00f3rych os\u00f3b z kredytami indeksowanymi lub denominowanymi jest na tyle trudna, \u017ce mogliby nie m\u00f3c skorzysta\u0107 z tej ustawy, bo maj\u0105 na przyk\u0142ad kredyty wypowiedziane. Albo zaistnia\u0142a jaka\u015b inna sytuacja, kt\u00f3ra nie pozwala skorzysta\u0107 z tej ustawy. Obiektywnie jednak ustawodawca decyduje si\u0119 na wprowadzenie rozwi\u0105za\u0144 o charakterze pomocowym, \u0142agodzi warunki udzielenia tego wsparcia, by wi\u0119ksza liczba os\u00f3b mog\u0142a z niego skorzysta\u0107. Nale\u017cy takie pr\u00f3by oceni\u0107 pozytywnie.<\/p>\n Czyli \u0142atwiej b\u0119dzie uzyska\u0107 wsparcie?<\/strong><\/p>\n Wydaje mi si\u0119, \u017ce taki by\u0142 cel ustawodawcy. By zmniejszy\u0107 do\u015b\u0107 restrykcyjne wymogi z\u0142o\u017cenia wniosku o wsparcie. Z\u0142agodzenie tych wytycznych mo\u017ce spowodowa\u0107, \u017ce tych wniosk\u00f3w wp\u0142ynie do Rady Funduszu Wsparcia wi\u0119cej i uda si\u0119 wykorzysta\u0107 wi\u0119cej z tej kwoty, kt\u00f3ra zgromadzona jest w Funduszu Wsparcia. S\u0105dz\u0119 jednak, \u017ce osoby z kredytami denominowanymi lub indeksowanymi czekaj\u0105 bardziej na orzeczenie TSUE, kt\u00f3re mo\u017ce si\u0119 przyczyni\u0107 do trwa\u0142ej zmiany linii orzeczniczej w Polsce, a dla nich do wygranych post\u0119powa\u0144 s\u0105dowych.<\/p>\n<\/p><\/div>\n
<\/strong><\/strong><\/p>\n
<\/strong><\/p>\n![](\"https:\/\/selectednews.info\/pl\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2019\/07\/Kredyty-frankowe.-Ekspertka-o-decyzjach-TSUE-i-Sadu-Najwyzszego.jpeg\"\/)
<\/span><\/p>\n![](\"https:\/\/selectednews.info\/pl\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2019\/07\/Kredyty-frankowe.-Ekspertka-o-decyzjach-TSUE-i-Sadu-Najwyzszego.jpg\"\/)
<\/span><\/p>\n![](\"https:\/\/n-5-6.dcs.redcdn.pl\/file\/o2\/tvn\/web-content\/m\/orig\/p121\/i\/e5b294b70c9647dcf804d7baa1903918\/dc7e5a99-ab8b-44ff-9f18-0339d488d2b9.jpg\"\/)
<\/span><\/p>\n